Sözlük

Sürdürülebilirlik terimleri

TSRS'den SKDM'ye, Kapsam 3'ten yeşil varlık oranına 41 temel kavram, kısa ve anlaşılır tanımlarla.

AB Taksonomisi

Hangi ekonomik faaliyetlerin çevresel açıdan sürdürülebilir sayılacağını belirleyen AB sınıflandırma sistemi.

COP

BMİDÇS · UNFCCC

BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi Taraflar Konferansı. COP31, 9–20 Kasım 2026'da Antalya'da.İlgili bölüm →

CSRD ve ESRS

Omnibus

AB'nin Kurumsal Sürdürülebilirlik Raporlama Direktifi ve Avrupa Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları. Omnibus I ile kapsam 1.000 çalışan ve 450 milyon € ciro üstü şirketlere daraltıldı.İlgili bölüm →

Çifte önemlilik

Hem sürdürülebilirlik konularının şirkete finansal etkisini hem de şirketin çevre ve topluma etkisini birlikte değerlendirme yaklaşımı (CSRD). TSRS/ISSB ise finansal önemliliğe odaklanır.

Emisyon Ticaret Sistemi (ETS)

AB ETS · karbon piyasası

Emisyonlara bir üst sınır konulup emisyon izinlerinin alınıp satıldığı piyasa. AB ETS fiyatı SKDM sertifika fiyatının temelidir; Türkiye'de 7552 sayılı İklim Kanunu ulusal ETS'nin yasal çerçevesini kurdu.

ESG (ÇSY)

Çevresel, Sosyal ve Yönetişim

Environmental, Social, Governance: şirketlerin çevresel, sosyal ve kurumsal yönetim performansını değerlendirmek için kullanılan çerçeve. Türkçede ÇSY olarak da kısaltılır.

Finanse edilen emisyonlar

PCAF

Bankaların kredi ve yatırımlarıyla finanse ettiği şirket ve projelerin emisyonlarından bankaya düşen pay. Hesaplamada yaygın olarak PCAF metodolojisi kullanılır.

Fiziksel risk

İklim değişikliğinin fiziksel etkilerinden doğan risk: akut (sel, fırtına, orman yangını) ve kronik (sıcaklık artışı, kuraklık, deniz seviyesi yükselmesi).İlgili bölüm →

Fiziksel riske kırılgan portföy

fiziksel risklere karşı kırılgan varlık/faaliyetler

Sel, kuraklık, orman yangını, aşırı sıcak gibi iklim olaylarından zarar görebilecek bölge ve faaliyetlere bağlı kredi ve teminatların payı; örneğin sel riskli bölgedeki konut ve tarım kredileri. TSRS 2'nin sektörler arası ölçütlerinden biridir.İlgili bölüm →

Geçiş riski

Düşük karbonlu ekonomiye geçişte politika, regülasyon (karbon fiyatı, SKDM), teknoloji, piyasa ve itibar değişikliklerinden doğan finansal risk.İlgili bölüm →

Geçiş riskine kırılgan portföy

geçiş riskine kırılgan varlık · geçiş risklerine karşı kırılgan varlık/faaliyetler

Düşük karbonlu ekonomiye geçişten (karbon fiyatı, SKDM, yeni düzenlemeler, teknoloji ve talep değişimi) olumsuz etkilenebilecek müşteri ve sektörlere verilen kredi ve varlıkların portföy içindeki payı; örneğin enerji, çimento ve demir-çelik kredileri. TSRS 2'nin sektörler arası ölçütlerinden biridir; her kurum kapsamı ve paydayı kendisi belirlediği için oranlar birebir karşılaştırılamaz.İlgili bölüm →

IFRS S1 / IFRS S2

ISSB'nin genel sürdürülebilirlik (S1) ve iklim (S2) açıklama standartları. TSRS 1 ve TSRS 2 bunlara dayanır.

ISSB

International Sustainability Standards Board

IFRS Vakfı bünyesindeki Uluslararası Sürdürülebilirlik Standartları Kurulu. IFRS S1 ve IFRS S2 standartlarını yayımlar; 45'i aşkın ülke bu standartları benimseme yolunda.İlgili bölüm →

İç karbon fiyatı

Şirketin yatırım ve risk kararlarında emisyonlara kendi belirlediği bir fiyat biçmesi (gölge fiyat ya da iç ücret).

İklim fırsatlarına uyumlu varlık

yeşil finansman payı · iklim fırsatlarına uyumlu hâle getirilmiş varlık ve faaliyetler

KAP TSRS özetindeki alan: yenilenebilir enerji, enerji verimliliği, temiz ulaşım gibi iklim dostu faaliyetlerle uyumlu varlıkların tutarı ve payı. Bu sitede bankalar için "yeşil finansman" adıyla gösterilir; BDDK Yeşil Varlık Oranı ile birebir aynı olmayabilir.İlgili bölüm →

İklim Kanunu

7552 sayılı Kanun

Türkiye'nin ilk iklim kanunu (9 Temmuz 2025). Emisyon Ticaret Sistemi'nin yasal çerçevesini kurar.İlgili bölüm →

Kapsam 1 emisyonu

Şirketin sahip olduğu ya da kontrol ettiği kaynaklardan doğrudan salınan sera gazları (yakıt yakma, süreç emisyonları, şirket araçları).İlgili bölüm →

Kapsam 2 emisyonu

Satın alınan elektrik, buhar, ısı ve soğutmanın üretiminden kaynaklanan dolaylı emisyonlar.

Kapsam 3 emisyonu

Değer zincirindeki diğer tüm dolaylı emisyonlar: tedarikçiler, ulaşım, ürün kullanımı ve bankalar için finanse edilen emisyonlar. TSRS'nin ilk yılında muafiyet tanındı.

Karbon ayak izi

Bir kurumun, ürünün ya da faaliyetin neden olduğu toplam sera gazı emisyonu (tCO2e).

KGK

Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu

TSRS'yi yayımlayan, kapsamı ve geçiş muafiyetlerini belirleyen, sürdürülebilirlik denetçilerini ve KSRU uzmanlarını yetkilendiren kurum.İlgili bölüm →

KSRU

Kurumsal Sürdürülebilirlik Raporlama Uzmanlığı

KGK'nın TSRS raporu hazırlayan uzmanlara verdiği lisans. Sınav, en az lisans mezuniyeti ve 8 ay deneyim (ya da muafiyet) şartı aranır. İlk sınav 14 Aralık 2025'te yapıldı; sıradaki 12 Aralık 2026.İlgili bölüm →

Net sıfır

net zero · karbon nötr

Salınan sera gazlarının, atmosferden uzaklaştırılan miktarla dengelenmesi; emisyonların bilim temelli bir yolla azaltılmasını gerektirir.

Paris Anlaşması

2015'te kabul edilen, küresel ısınmayı sanayi öncesine göre 2 °C'nin belirgin şekilde altında tutmayı ve 1,5 °C ile sınırlama çabasını hedefleyen anlaşma.

Senaryo analizi

NGFS · IPCC · RCP · SSP

Şirketin farklı iklim gelecekleri altında nasıl etkileneceğinin sınanması. Bankalar çoğunlukla NGFS senaryolarını, sanayi şirketleri IPCC (RCP/SSP) ve IEA senaryolarını kullanıyor.

Sera Gazı Protokolü (GHG Protocol)

Kapsam 1-2-3 emisyonlarının hesaplanması için en yaygın uluslararası standart; KAP özetlerinde ölçüm çerçevesi olarak sık geçer.

Sera gazı ve tCO2e

Karbondioksit, metan, diazot monoksit gibi ısıyı tutan gazlar. Farklı gazlar küresel ısınma potansiyellerine göre ton CO2 eşdeğeri (tCO2e) cinsinden toplanır.

SKDM

CBAM · Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması

AB'nin, demir-çelik, alüminyum, çimento, gübre, elektrik ve hidrojen ithalatına gömülü karbon emisyonu üzerinden maliyet yükleyen mekanizması. 1 Ocak 2026'da mali yükümlülük dönemine geçti; sertifika fiyatı AB ETS'ye bağlı.İlgili bölüm →

Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları (SKA)

SDG · 17 amaç

BM'nin 2030 Gündemi kapsamındaki 17 küresel amaç: yoksulluk ve açlığın sona ermesinden iklim eylemine.İlgili bölüm →

Sürdürülebilirlik

Bugünün ihtiyaçlarını, gelecek kuşakların kendi ihtiyaçlarını karşılama olanağını tehlikeye atmadan karşılamak. Şirketler için çevresel, sosyal ve yönetişim etkilerinin ve bu konulardan doğan risk ve fırsatların yönetimi.

Sürdürülebilirlik denetçisi

güvence denetimi

Sürdürülebilirlik raporlarına bağımsız güvence veren, KGK'dan yetkili denetçi. KAP'taki TSRS özetlerinde güvence veren denetim kuruluşu belirtilir.İlgili bölüm →

TCFD

İklimle İlgili Finansal Açıklamalar Görev Gücü. Yönetişim, strateji, risk yönetimi, ölçütler-hedefler yapısı ISSB ve TSRS'ye aktarıldı.

TSRS

Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları

KGK'nın yayımladığı, ISSB'nin IFRS S1 ve IFRS S2 standartlarıyla uyumlu Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları. TSRS 1 genel hükümleri, TSRS 2 iklimle ilgili açıklamaları düzenler. Resmî Gazete'de 29 Aralık 2023'te yayımlandı.İlgili bölüm →

TSRS 1

Sürdürülebilirlikle ilgili finansal bilgilerin açıklanmasına ilişkin genel hükümler: yönetişim, strateji, risk yönetimi, ölçütler ve hedefler başlıkları altında, şirketin beklentilerini etkileyebilecek sürdürülebilirlik risk ve fırsatlarının raporlanması.

TSRS 2

İklimle ilgili açıklamalar: fiziksel ve geçiş riskleri, iklim fırsatları, senaryo analizi, Kapsam 1-2-3 sera gazı emisyonları ve sektöre özgü ölçütler.

TSRS geçiş muafiyetleri

yalnız iklim muafiyeti · Kapsam 3 muafiyeti

TSRS'yi ilk kez uygulayanlara tanınan kolaylıklar: yalnız iklim konularını raporlama, Kapsam 3 emisyonlarını açıklamama, raporu finansal tablolardan sonra yayımlama ve karşılaştırmalı bilgi vermeme. KGK'nın 22 Ekim 2026 kararıyla yalnız iklim muafiyeti 2026 raporlarında da kullanılabilir.İlgili bölüm →

Ulusal Katkı Beyanı (NDC)

Paris Anlaşması kapsamında ülkelerin emisyon azaltımı ve uyum taahhütlerini içeren, dönemsel olarak güncellenen planları.

Uyumlu varlık

BDDK'nın teknik kriterlerine (Kurul Kararı 11165) göre çevresel açıdan sürdürülebilir kabul edilen faaliyetleri finanse eden varlıklar; yeşil varlık oranının payını oluşturur.

Yeşil finansman

sürdürülebilir finansman

İklim ve çevre amaçlı yatırımları (yenilenebilir enerji, enerji verimliliği, temiz ulaşım vb.) finanse eden kredi, tahvil ve diğer araçlar. Bu sitede bankaların KAP'taki 'iklim fırsatlarına uyumlu varlık' değerleri bu adla gösterilir.İlgili bölüm →

Yeşil Mutabakat

AB'nin 2050 iklim nötrlüğü hedefli politika paketi; Türkiye'nin buna uyum için hazırladığı Yeşil Mutabakat Eylem Planı KSRU sınav konuları arasında.

Yeşil Varlık Oranı (YVO)

GAR · green asset ratio

BDDK tebliğine göre bankaların uyumlu kabul edilen varlıklarının, hesaplama kapsamındaki varlıklara oranı. Tebliğ 11 Nisan 2025'te yayımlandı; BDDK'ya raporlama 30 Haziran 2025'te başladı.İlgili bölüm →